Zuivel 101: de feiten en fabels

Is zuivel gezond of ongezond?
E r heerst behoorlijk wat verwarring rond zuivel. De een gelooft nog heilig in het dagelijkse glas zuivel als broodnodige calciumbron, terwijl de ander het glaasje wit vermijd als de pest (Run Forest… ruuuun!). Wat is nu de juiste houding? Of zijn beiden uitersten te intens? Hier lees je hoe het zit met zuivel, de feiten en fabels.

Zelf denk ik ook dat melk enorm gezond is… voor kalfjes! I know, cliché. Maar dit is toch waar natuur melk voor gemaakt heeft. En aangezien we nu weten dat meer dan 75% van de wereldbevolking lactose-intolerant is, geldt het gezegde ‘melk is goed voor elk’ ook niet meer. Melk van moeder bevat stoffen die de groei stimuleren en is bedoeld tot de zuigeling een bepaald punt in de lichamelijke ontwikkeling heeft bereikt. Na de overgang naar vaste voeding kunnen veel mensen niet meer tegen melk. Hoe kan dat nu? Dat lees je hieronder!

Hoe zit het nou met zuivel?

Heb jij vaak een borrelende buik na zuivel? Velen van ons vinden het zó normaal om last van onze buik te hebben, dat we het niet eens opmerken. Maar een borrelende opgeblazen buik of krampen… dat hoort niet! Houd eens een voedingsdagboek bij en noteer hoe je je voelt na zuivel. Heb je regelmatig last? Eet eens een weekje geen zuivel en kijk hoe je buik dan voelt. Misschien voel je je wel stukken beter. 

 

lactose intolerantie
Hoe komt het dan dat zo veel mensen niet tegen zuivel kunnen? Wel, lactose is een melksuiker dat wordt afgebroken door het enzym lactase. Dit enzym gaat te werk in onze dunne darm. De mensen die lactose intolerant zijn maken geen, of te weinig, lactase aan. De meeste mensen met deze aandoening kunnen harde kazen en kleine hoeveelheden yoghurt verdragen. Ook hebben mensen met een lactose intolerantie minder last van geitenzuivel, door het lagere gehalte lactose in de producten. Over geitenzuivel vertel ik in mijn volgende blog meer!

 

 

Allergie en caseïne tolerantie
Er is ook een groep mensen die niet lactose intolerant, maar allergisch voor melk zijn. Nog een oorzaak van last bij zuivel is een (alpha S1) caseïne intolerantie. Dit is in Nederland het meest voorkomende probleem bij mensen die last ondervinden aan melk. Het maakt de melk simpelweg te zwaar te verteren voor het lijf. 

 

KNO klachten
Heb jij of heeft je kind vaak last van slijm in de neus en keel? Dan kan het best zijn dat hij of zij niet zo goed tegen zuivel kan. Zuivel leidt namelijk vaak tot KNO klachten bij kinderen (en volwassenen). Maar vooral darmklachten, misselijkheid, diarree en eczeem zijn nare klachten die regelmatig de kop op steken na zuivel consumptie. 

 

Groeihormonen 
Zuivel bevat groeihormonen. Niet zo gek, het is voor jonge dieren en baby’s bedoeld om goed en snel te groeien. Daarom past zuivel ook niet zo goed in het voedingspatroon van een volwassen mens en dier. Maar hoe zit het nu met die groeihormonen? Groeien we hiervan in de breedte, of is er meer aan de hand? Helaas is het ’t laatste. De groeihormonen uit zuivel worden een probleem bij langdurige regelmatige consumptie. Het is namelijk zo dat mensen die veel melk drinken een verhoogde IGF (Insuline Like Growth Factor) in hun bloed hebben. Dit IGF beïnvloedt de mate waarin cellen groeien: gezond weefsel groeit door IGF sneller, maar ongezond weefsel helaas ook.


De betere keuze
Voor een blije buik kies je voor gefermenteerde zuivel, niet voor melk. Over het algemeen kunnen we yoghurt en kaas beter verdragen dan melk zelf. Dit is te verklaren door het fermentatieproces dat nodig is om melk in yoghurt of kaas te maken. In een warme en vochtige omgeving groeien micro-organismen en maken enzymen aan. Deze enzymen breken in het product bepaalde stoffen af die vertering makkelijker maken. Zo breekt de fermentatie van melk lactose af tot melkzuur, super dus! Hierdoor bevatten kaas en yoghurt probiotische bacteriën en zijn deze producten dus beter voor onze darmen dan melk. Oude, harde kazen bevatten het laagste gehalte van het melksuiker. Heb je vaak last van je buik laat dan de zachte kazen en kazen van koemelk liggen. Kies voor geitenyoghurt en geitenkaas, en alles met mate natuurlijk. Waarom wel geitenzuivel? Dat lees je in dit blog. En lees vooral het volgende kopje, want dit maakt kaas en yoghurt niet ineens gezond. 

 

Voor de calcium hoef je het niet te doen, met een bord boerenkool ben je beter af dan met een glas melk!

De valse calciumbron

En dan komen we aan bij de fabel! Om de een of andere reden heerst het idee dat we calcium uit melk nodig hebben, ook op latere leeftijd. Inderdaad, ons lichaam heeft genoeg calcium nodig om osteoporose (het brozer worden van je botten) tegen te gaan. Maar wetenschappelijk onderzoek [waaronder deze: 1], hebben aangetoond dat het drinken van melk dit helemaal niet tegengaat!  Integendeel. Melk bevat inderdaad calcium en een mens heeft calcium nodig, tussen de 1000mg en 1200mg per dag. Maar dat het calcium bevat zegt niet dat wij het ook kunnen opnemen. De mate waarin iets kan worden opgenomen heet biobeschikbaarheid. 

 

Het is aangetoond dat samenstelling van (koe)melk onder andere een te hoog fosforgehalte heeft voor een hoge biobeschikbaarheid van de calcium. Fosfor hecht zich namelijk aan de calcium, waardoor jouw lijf het zeer slecht kan opnemen. De eiwitten in melk zorgen er bovendien voor dat de calcium versneld wordt uitgescheiden. Voor een betere opname van calcium kun je het dus beter uit andere voedingsmiddelen halen. Doordat je lijf de calcium zo slecht uit koemelk kan halen, gaat het bij flink verbruik de missende calcium dan maar uit eigen weefsel halen. Je bereikt dus eigenlijk het tegenovergestelde effect. Minder sterke botten in plaats van stevigere! 

 

Alternatieve calciumbronnen

Wist je dat groene bladgroenten royale hoeveelheden calcium bevatten? Denk aan: broccoli, spinazie en boerenkool (een flinke hand bevat maar liefst 150mg tot 200mg calcium). Deze calcium kunnen wij veel beter opnemen. De groenten bevatten naast calcium tevens vitamine C en K om de opname van de calcium te vergemakkelijken. Naast groene bladgroenten zit belangrijke mineraal ook met mindere mate in o.a.: avocado, banaan, taugé, amaran, quinoa, bruine rijst, bramen, zwarte bessen, kiwi’s, rabarber, dadels, (gedroogde) vijgen en abrikozen, pruimen, moerbeien, kumquats, tempeh en diverse zaden, pitten en noten zoals amandelen (dus ook amandelboter, tahini, sesamzaadboter).

 

Dit zijn bijzonder gezonde calciumbronnen die niet gepaard gaan met de nadelen van koemelk. En om het even in perspectief te zetten: 100 ml volle melk bevat 120mg calcium, terwijl 100g verse boerenkool 210mg calcium bevat. Waarom denken we massaal aan de melk te moeten om genoeg calcium binnen te krijgen? Je kind (en jij) zijn dus veel beter af met een groene smoothie dan het pakje Campina.

Dus… 

Melk is onterecht bestempeld als een zeer gezond product. Het is allesbehalve een goede calciumbron en voorkomt geen osteoporose. Eet regelmatig boerenkool en andere plantaardige calciumbronnen, daar heeft je lijf veel meer aan. Wil je zuivel puur voor het plezier eten? Begrijpelijk, kaas en yoghurt zijn nu eenmaal erg lekker. 

Health & Food

Lees ook